Bir medeniyetin çöküşü çoğu zaman gürültüyle başlamaz. Önce kelimeler anlamını kaybeder, sonra ölçüler silinir, ardından insanlar neye göre yaşayacaklarını unuturlar. En sonunda da ellerinde kitap olduğu hâlde istikametlerini kaybederler.
Bugün üzerinde düşünmemiz gereken temel meselelerden biri budur:
Kur’an bizim için gerçekten bir hayat rehberi mi, yoksa yalnızca hürmet ettiğimiz mukaddes bir metin mi?
Bu soru, yalnızca ferdî dindarlığımızı değil; ailemizi, ticaretimizi, eğitimimizi, toplumsal ahlâkımızı ve medeniyet tasavvurumuzu da ilgilendiriyor.
Çünkü Kur’an, insanı yalnızca ibadete çağırmaz. İnsanı adalete, doğruluğa, emanete, merhamete, iffete, sabra ve sorumluluğa da çağırır.
Bir insan namaz kıldığı hâlde kul hakkına dikkat etmiyorsa; Kur’an okuduğu hâlde yalan söylüyorsa; helalden bahsettiği hâlde ticaretinde hile yapıyorsa, burada ibadetten çok daha derin bir muhasebeye ihtiyaç vardır.
Kur’an’ın İstediği İnsan
Kur’an’ın inşa etmek istediği insan, yalnızca bilen değil; bildiği hakikatle değişen insandır.
Doğruyu bilmek başka, doğru yaşamak başkadır.
Adaleti anlatmak başka, adil olmak başkadır.
Merhameti övmek başka, güçsüzün yanında durmak başkadır.
İman etmek başka, imanın yüklediği sorumluluğu taşımak başkadır.
Kur’an insanın zihnine bilgi, kalbine iman, davranışlarına ölçü kazandırmak ister. Bu üçünden biri eksik olduğunda ortaya bütünlüklü bir Müslüman şahsiyet çıkmaz.
Kur’an yalnızca okunursa bilgi olur.
Anlaşılırsa idrak olur.
Yaşanırsa ahlâk olur.
Topluma taşınırsa medeniyet olur.
Mehmet Âkif’in Israrla Söylediği Şey
Mehmet Âkif Ersoy’un üzerinde en çok durduğu meselelerden biri de Kur’an’ın hayattan koparılmasıydı.
Âkif, Müslüman toplumun Kur’an’la bağının sadece tilavetten ibaret kalmasını yeterli görmez. Onun meşhur mısraları bu noktada âdeta bir ikazdır:
“İnmemiştir hele Kur’an, bunu hakkıyla bilin;
Ne mezarlıkta okunmak, ne de fal bakmak için.”
Âkif burada Kur’an okunmasın demiyor. Tam tersine, Kur’an’ın indiriliş maksadını hatırlatıyor.
Kur’an yaşayan insan içindir.
Karar veren insan için…
Çalışan insan için…
Çocuk yetiştiren anne baba için…
Ticaret yapan esnaf için…
Adalet dağıtan yönetici için…
Eğitim veren öğretmen için…
Hak arayan mazlum için…
Ve kendi nefsiyle mücadele eden her insan için…
Kur’an’ı yalnızca belli zamanlarda hatırlayıp hayatın geri kalanında başka ölçülere teslim olmak, Âkif’in itiraz ettiği asıl meseledir.
“Doğrudan Doğruya Kur’an’dan Alıp İlhamı”
Mehmet Âkif’in bir başka güçlü çağrısı da şudur:
“Doğrudan doğruya Kur’an’dan alıp ilhamı,
Asrın idrakine söyletmeliyiz İslâm’ı.”
Bu iki mısra yalnızca şiir değildir; başlı başına bir medeniyet programıdır.
Âkif, geçmişi inkâr etmeyi değil, geçmişin birikimini Kur’an’ın asli ölçüsüyle yeniden anlamayı ister.
Taklit değil, idrak…
Ezber değil, şuur…
Donukluk değil, dirilik…
Kur’an’a bağlılık, dünyadan kaçmak değildir. Bilakis dünyayı hakikat ölçüsüyle yeniden anlamaktır.
Bugünün meselelerine dünün kalıplarını düşünmeden taşımak ne kadar yanlışsa, bugünün dünyasına uyum sağlamak adına Kur’an’ın ölçülerinden vazgeçmek de o kadar yanlıştır.
İhtiyacımız olan şey, Kur’an’ın değişmez hakikatlerini çağın değişen şartları içinde yeniden hayata taşımaktır.
Sezai Karakoç ve Diriliş
Mehmet Âkif’in Kur’an merkezli yenilenme çağrısı, yıllar sonra Sezai Karakoç’un düşüncesinde “diriliş” kavramıyla başka bir ufka taşınır.
Karakoç’a göre bir medeniyet yalnızca ekonomik kalkınmayla ayağa kalkmaz.
Önce insan dirilmelidir.
İnsanın kalbi dirilmelidir.
Ahlâk dirilmelidir.
İman dirilmelidir.
Şuur dirilmelidir.
Sonra aile, toplum ve medeniyet yeniden ayağa kalkabilir.
Bu bakımdan Kur’an’a dönüş, geçmişe sığınmak değil; geleceği yeniden kurma iradesidir.
Kur’an’ın adaletini bugüne…
Merhametini bugüne…
Emanet anlayışını bugüne…
Ahlâkını bugüne…
İnsan tasavvurunu bugüne taşımaktır.
Diriliş, sadece geçmişi övmekle olmaz.
Diriliş, hakikati yeniden yaşamaya başlamakla olur.
Biz Nerede Kaybettik?
Bugün Müslüman toplumların yaşadığı birçok problemin arkasında aslında ölçü kaybı vardır.
Sözümüzde Kur’an var ama alışverişimizde başka ölçü…
Dilimizde merhamet var ama davranışımızda sertlik…
Adalet diyoruz ama kendi yakınımıza gelince ölçüyü değiştiriyoruz.
Kul hakkından bahsediyoruz ama başkasının hakkını kendi hakkımızdan daha önemsiz görüyoruz.
İsrafı kötülüyoruz ama gösterişten vazgeçemiyoruz.
Vefadan bahsediyoruz ama ilk menfaat çatışmasında dostlarımızı unutuyoruz.
Bütün bunların ardından toplumda güven neden azalıyor diye soruyoruz.
Oysa cevap gözümüzün önünde.
Ahlâkın kaynağıyla bağ zayıflayınca ahlâk da zayıflıyor.
İşte mesele burada Kur’an okumamak değil sadece.
Kur’an’ı hayatın ölçüsü yapmamaktır.
Kur’an’ın Aynasında Kendimize Bakmak
Belki de her birimizin zaman zaman kendimize şu soruları sormamız gerekiyor:
Kur’an benim dilimi değiştirdi mi?
Öfkemi terbiye etti mi?
Ticaretimde beni daha dürüst yaptı mı?
Yetimin hakkı karşısında beni daha hassas kıldı mı?
Anne babama davranışımı güzelleştirdi mi?
Eşime, çocuğuma, komşuma karşı beni daha merhametli yaptı mı?
Makam karşısında daha vakur, para karşısında daha ölçülü, güç karşısında daha adil oldum mu?
Eğer Kur’an’la uzun yıllar ilişkimiz olduğu hâlde ahlâkımızda hiçbir değişiklik olmuyorsa, mesele Kur’an’da değil; bizim Kur’an’la kurduğumuz ilişkidedir.
Kur’an’ın hedefi yalnızca kulağa ulaşmak değil, karaktere ulaşmaktır.
Âkif’in Asım’ı, Karakoç’un Diriliş Nesli
Mehmet Âkif’in idealindeki “Asım’ın nesli” ile Sezai Karakoç’un diriliş nesli arasında güçlü bir bağ vardır.
Her ikisinde de ideal insan;
inançlı ama şuursuz değil,
dindar ama tembel değil,
ahlâklı ama pasif değil,
ilim sahibi ama kibirli değil,
vatanını seven ama dünyaya kapalı değil,
çağını bilen ama çağın esiri olmayan bir insandır.
Böyle bir nesil, Kur’an’ı sadece ezberleyen değil; Kur’an’ın yüklediği sorumluluğu taşıyan nesildir.
İhtiyacımız olan da budur.
Sadece daha çok konuşan değil, daha doğru yaşayan insanlar…
Sadece inancını savunan değil, inancının ahlâkını gösteren insanlar…
Sadece geçmişle övünen değil, geleceği inşa eden insanlar…
Yeniden Başlamak Mümkün
Ümitsizlik, Müslümanın dili değildir.
Toplum yorulabilir.
Ahlâk zayıflayabilir.
İnsan yönünü şaşırabilir.
Fakat dönüş kapısı kapanmaz.
Kur’an’a samimiyetle dönen bir insan değişebilir.
İnsan değişirse aile değişebilir.
Aile değişirse toplum değişebilir.
Toplum değişirse medeniyet yeniden ayağa kalkabilir.
Mehmet Âkif’in çağrısı da budur.
Sezai Karakoç’un diriliş düşüncesi de…
Kur’an’ın kendisi de insanı sürekli yeniden ayağa kalkmaya çağırır.
Bugün bize düşen, Kur’an’ı yalnızca elimize değil, hayatımıza almaktır.
Onu sadece okumak değil, onunla ölçmektir.
Sadece sevmek değil, ona göre yaşamaktır.
Sadece hürmet etmek değil, hükmünü ahlâkımıza taşımaktır.
Çünkü Kur’an’ın istediği toplum, çok Kur’an okunan ama az yaşanan bir toplum değildir.
Kur’an’ın ahlâkının insan yüzünde, ticarette, ailede, adalette, merhamette ve vicdanda görünür olduğu bir toplumdur.
Âkif’in işaret ettiği uyanış da, Karakoç’un anlattığı diriliş de ancak burada başlar:
İnsanın yeniden Kur’an’la buluştuğu yerde.
