GÖNÜL COĞRAFYAMIZDAN SAF DERGÂHLAR
“Terbiyeyle yoğrulmayan bilgi, insana da topluma da hayır getirmez…”
Ne kadar derin, bir o kadar da bugünümüzün yarasına merhem olacak bir cümle değil mi? Hayatın gürültüsü içinde bilgiyi bir yarış, bir statü veya bir üstünlük aracı haline getirdiğimiz şu dijital çağda, pusulamızı ne kadar da çok kaybettik. Oysa asırlar ötesinden bize seslenen o derviş yürek, Yunus Emre, hakikatin özetini tek bir nefeste verivermişti:
Girdim ilim meclisine,
Eyledim kıldım talep.
Dediler: İlim geride,
İllâ edep, illâ edep
Bilgi Aklı Besler, Edep İnsanı
Bugün sofistike diploma duvarlarına sahip olabiliriz; kütüphaneleri zihnimize doldurabilir, dünyanın öbür ucundaki veriye saniyeler içinde ulaşabiliriz. Peki, bu rasyonel kalabalık ruhumuzu ne kadar doyuruyor? Zihnimiz adeta devasa bir kütüphane ama kalbimiz bir o kadar ıssız. Çünkü bilgi yalnızca aklın gıdasıdır; insanı insan yapan, kamil kılan ise edeptir.
Edep; kelime anlamının çok ötesinde, hayatın her anında kendimizi başkasının yerine koyabilme sanatıdır. Dinimizin de insanlığın da özü buradadır: “Kendin için istediğini komşun için de istemek.” Hz. Mevlana, bu hakikati ne güzel dile getirir: “Kusur örtmede gece gibi ol.” İnsana değer vermek, karşımızdakini bir "rakip" veya "öteki" olarak değil, kâinatın en mutena emaneti olarak görebilmektir.
GÖNÜL ERLERİNİN DİLİNDEN EDEP VE SEVGİ
Yunus’un dergâhında kapı kulu olan bu anlayış, yalnız bizim coğrafyamızın değil, evrensel insanlık vicdanının da ortak paydasıdır. Sadece Yunus mu? Bu toprağın hamurunu yoğuran diğer bilge kişiler de aynı hakikati farklı pencerelerden fısıldamıştır:
Hacı Bektaş Veli’nin Nefesi: “İncinsen de incitme.” der o arı duru dille. İnsana değer vermenin, hoşgörünün zirvesidir bu cümle. Karşınızdaki size taş atsa bile gül atabilme iradesidir. Eğer ilim, insanın içindeki kibri ve enaniyeti körüklüyorsa, o ilimden dökülen kelamlar sadece gürültüdür. Bektaşî geleneğinde insan, Hak'tan ötürü sevilen bir aynadır. O aynayı kırmak, alemi kırmakla eşdeğerdir.
Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin Gönül Kapısı: “Ne olursan ol, yine gel.” çağrısı, sadece bir davet değil, sınırsız bir hoşgörü manifestosudur. Mevlana, insanı et ve kemikten ibaret görmez; onun içindeki tanrısal cevheri, sevgiyi ve edebi över. Empatinin en yüksek formu onun mesnevisinde hayat bulur:
Başkasının acısını içselleştiremeyen, insanlık davasının da yükünü taşıyamaz.
Ahmet Yesevi’nin Hikmetleri: Pir-i Türkistan, hikmetlerinde ilmin ancak hizmetle ve tevazuyla kıymetli olacağını söyler. Dervişlik yolunda "nefsini ayaklar altına almayı" bilmeyen, halka hizmeti Hakk’a hizmet saymayan bir bilginin akıbeti yalnızlıktır.
DÜŞÜNCELİ DAVRANMANIN KAYNAĞI:
HAK VE İNSAN SEVGİSİ
Gerçek düşünce, yani derinlikli ve incelikli bir zihin yapısı, asla sadece mekanik bir zeka ürünü değildir. Düşünceli davranmak; başkasının halinden anlamak, kalp kırmaktan imtina etmek ve en önemlisi varlığa bir bütün olarak merhametle yaklaşmaktır. Bu inceliğin ve rikkatli (duyarlılık, zarafet ve yufka yüreklilik) duruşun yegâne kaynağı ise hak ve insan sevgisidir.
Bir insanı gerçekten sevmek, onun canını taşıdığı ilahi emanet bilmekle başlar. İnsan sevgisiyle beslenmeyen bir düşünce sistemi soğuktur, hesapçıdır ve menfaat odaklıdır. Oysa hak sevgisini kalbine nakşeden bir gönül, karşısındakinde kendi suretini, kendi zaaflarını ve kendi umutlarını görür. Bu yüzden adâb-ı muaşeret kuralları; kuru birer görgü kuralı, kağıt üstündeki muaşeret maddeleri değil, "hakkı ve insanı yüceltme" biçimidir. Kendimizi başkasının yerine koyduğumuzda, onun yoksulluğunu, yalnızlığını ya da sadece bir tebessüme olan ihtiyacını hisseder, adımlarımızı ona göre atarız.
TOPRAĞA DÜŞEN TOHUM GİBİ:
GELİN TANIŞ OLALIM
Sözün özü; diplomalı cahillerin çoğaldığı, vicdanın unutulup mantığın ve çıkarın ön plana çıktığı şu asırda, yeniden Yunus'un o irfan kapısına varma vaktidir. İlim meclislerinde başköşeye kurulmak güzeldir, kıymetlidir. Lakin o meclisten içeri girerken kapıda kibri, gururu ve "ben" demeyi bırakıp; edep hırkasını omuzlara almak zorundayız. Çünkü edeple yoğrulmayan bilgi, tarlaya atılmayan tohum gibidir; ne bir başak verir ne de bir insana umut olur.
Gelin, bu fani dünyada kalplerimizi birbirimize açalım. Çünkü ne kin tutmaya vaktimiz var ne de kibri omuzlarımızda taşımaya. Yunus’un asırlar ötesinden o duru sesiyle kulaklarımıza fısıldadığı, hepimizi aynı hakikatin potasında eriten o kutlu çağrısıyla bağlayalım sözü:
Gelin tanış olalım,
İşi kolay kılalım,
Sevelim sevilelim,
Dünya kimseye kalmaz.
Hoşçakalın dostça kalın sevgiyle kalın.
Adap olmadan abad olunamaz
