1914 senesi Dünya Tarihi için önemli bir başlangıçtır. Birinci Dünya Savaşının başlangıç yılıdır. 28 Temmuz 1914 de başlayan Dünya Savaşı 1918 senesinin Kasım ayında son buldu. 4 yıl 3 ay sürmüştü.
Savaşan taraflar , İttifak Devletleri ; Almanya, Avusturya- Macaristan , Osmanlı Devleti ve Bulgaristan karşısında İtilaf Devletleri ; İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya idi.
1917 de Rusya’da , Ekim Devrimi ile Çarlık Rusya’sı yıkılınca, Rusya , savaştan çekildiğini ilan etti., 3 Mart 1918 tarihinde Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile Alman İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Osmanlı Devleti ve Bulgaristan Krallığı arasında imzalanmış, aldığı toprakları geri verdi. Müttefik Devletler yenilince geçersiz kalmış bir antlaşmadır.
Bulgaristan 25 Eylül 1918 de İtilaf Devletlerinden ateş-kes talebinde bulundu. [1]
Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918 de Mondoros Mütarekesiyle savaştan çekildi.
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu İtilaf Devletleri ile arasında, 3 Kasım 1918 tarihinde Villa Giusti Antlaşması ile ateşkes sağlanmıştı.
Almanya, 11 Kasım 1918’de mütarekeyi kabul etmiştir. Savaş böylece İtilaf Devletleri'nin zaferiyle sona ermiştir.
Burada ateş-kes antlaşmalarına baktığımızda Almanya , savaştan en son çekilen ülke olduğu , bizim ise Bulgaristan’ın ardından çekilen ülke olduğumuz anlaşılıyor.
İlk Mektep tarih kitaplarında, “müttefiklerimiz yenilince, biz de yenik sayıldık” diye okuduğumuz gerçek vaziyet budur.
Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918 de , ateş-kes imzalamakla savaş bitmedi. Bunu takiben bir 4 sene daha İstiklal Savaşı yapmaya mecbur kaldık.
Bu savaşın sonunda , gerek nüfuz gerek toprak ve gerek zenginlik olarak çok şey kaybettik. Elimizde 4.170.000 km2 lik bir Devlet’ten[2] 780 bin km 2 lik bir vatan toprağı kaldı. 30 Milyonluk nüfustan 13 milyonluk bir nüfuza geriledik. Savaş sonunda yoksul, hasta ve sakat bir halk vardı.
Bizimle birlikte mağlup olan Almanya için 20 sene yeniden derlenip toparlanmasına yetmişti… Bu savaştan tam yirmi sene sonra 1939 da İkinci bir Dünya Savaşı’nı daha sürdürdü ki, bu birincisinden de uzun sürdü, 6 yıl sonra, 1945 de sona erdi.
Savaşın sonunda 20 milyon asker ve 40 milyon sivil olmak üzere 60 milyon insan öldüğü acı gerçeği ile yüzleşiriz. Şükür ki bütün ısrarlara rağmen biz bu savaşa girmemişiz. Almanya bir kez daha yerle bir olmuştu…
Çok ilginçtir ki 1945 de ikinci kez yenilmiş ve yerle bir olmuş Almanya için bu sefer 18 yıl toparlanmasına yetmişti. 1963 de istihdam sorununu çözmüş olan Almanya, bizden işçi almaya başladı. Halen bu ülkede beş milyon insanımız yaşamaktadır.
Gerçekten Almanya’nın iki kere tökezlenmesinden sonra yirmişer senelik devrelerde yeniden ayağa kalkışı üzerinde , araştırmalar yapmak ve üniversitelerimizin tez çalışmaları yapmaları elzemdir.
Vefatının 85’inci yıldönümü 27 Aralık’ta andığımız Mehmet Akif’in dediği :
“Alını ilmini garbın, alınız san’atını
Veriniz mesainize hem de son sür’atini”
Dediği bu yirmi senelik evreler, bir toplumun ayağa kalkması için yeterli bir zaman dilimi olduğuna en canlı bir numunedir ; Almanya…
2022 Yılına girerken , mukayeseyi dünya ölçeğinde yapmak gerekiyor.
Yeni senenin , ülkemiz için hayırlara vesile olması dileğimle, yeni yılınızı kutlarım.
[1] Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkılâp Tarihi 1914-1918 Genel Savaşı, III,(Ankara:
TTK Yayınları, 1967), 679-680
[2] Kemal Tahir, Yol Ayrımı
ibrahimyildirim_99@hotmail.com
