Eylül ayının ilk günlerinde iki ayrı deniz kazası yaşadık... Kazalardaki kayıplarımıza hala ulaşamadık.
Kazaların sebepleri, ihmaller, kusurlar, deniz taşımacılığındaki denetimsizlik, çalışanların eğitimsizliği vb. konular uzmanlık alanımız olmadığı için biz arama/kurtarma konusuna dikkat çekerek konuyu değerlendireceğiz.
Girne açıklarında bir feribotun alabora olması sonucu 28 vatandaşımız Ak Deniz’de hayatını kaybetti. Ardından Marmara Denizi'nde, Silivri açıklarında iki ticari gemi çarpıştı; “Tuğberk İmamoğlu” isimli gemi 10 mürettebatıyla sulara gömüldü.
Ve geride kalan aileleri, yakınları, dostları…
Bu iki Deniz kazasında yaşanan kayıplarımız karşısında içimiz burkuldu…
“İnsan iddiası ile imtihan edilirmiş…” diye bir söz hatırlıyorum… Biz de Türkiye olarak sanırım bu sözün gereğini yaşadık… Yani Türkiye Cumhuriyeti olarak güçlü olduğumuzu söylediğimiz Deniz Kuvvetleri üzerinden sınandık gibi…
Çünkü tam da kazadan birkaç gün önce “30 Ağustos Zafer Bayramı” dolayısıyla Türkiye'nin savunma ve denizcilik alanındaki gücünü anlatan görkemli görüntüler ekranlardaydı.
Ve ister istemez bir soru akla geliyor: Biz gücümüzü bu kadar anlatırken, kriz anında bu gücü ne kadar kullanabiliyoruz?
Gurur Tablolarından Gerçek Hayata
Bayram öncesinde ve sonrasında Türk savunma sanayiinin ulaştığı nokta, özellikle iktidar yanlısı televizyon ekranlarında abartılı bir şekilde uzun uzun anlatıldı.
Türkiye Cumhuriyeti Gemisi'nin kısaltması olan TCG İstanbul, TCG İzmir, TCG Barbaros, TCG Oruç Reis, TCG … diyerek devam ediyor…
Yerli ve milli imkânlarla üretilen ve modern sistemlerle donatılan bu gemilerimiz, vatandaşların gezip görmeleri amacıyla Limanlarımızda ziyarete açıldı.
Günlerce gemilerin özellikleri, teknolojik kabiliyetleri ve donanımları anlatıldı. Kimi zaman öyle bir anlatım ortaya çıktı ki, gerçek özelliklerin üzerine adeta bir de “gurur katsayısı” eklendi. Kuşkusuz bunlarla gurur duymak hepimizin hakkıdır.
Türkiye'nin kendi savaş gemilerini üretebilmesi, savunma sanayiinde dışa bağımlılığını azaltması ve teknolojik kapasitesini geliştirmesi önemli bir başarıdır.
Fakat devletlerin gerçek gücü, yalnızca geçit törenlerinde, limanlarda veya televizyon ekranlarında sergiledikleri teknolojiyle ölçülmez. Asıl ölçü, kriz anıdır. Ve ne yazık ki Eylül’ün başında denizlerde yaşanan iki ayrı facia, bize bu ölçüyü yeniden hatırlattı.
Kamera Kapandı, Gerçek Ortaya Çıktı
“Zafer Bayramı” vesilesi ile günlerce savunma sanayiimizin geldiği nokta büyük bir coşkuyla anlatıldı.
Ancak denizde insanlar kaybolduğunda, aynı yüksek perdeden anlatılan o teknolojik kapasitenin sesini duyamadık. Kamuoyunun karşısına bu kez gemilerin teknik özellikleri değil, kayıp insanların akıbeti çıktı.
Ve kazaların üzerinden günler, haftalar geçti. Kayıplarımıza hala ulaşılamadı. İşte tam da burada, propaganda ile gerçek kapasite arasındaki fark üzerinde düşünmek gerekiyor.
Bir savaş gemisinin ne kadar modern olduğu, kaç füze taşıdığı, hangi elektronik sistemlere sahip olduğu önemlidir. Bütün bu donanımlar, gerektiğinde ne yapabildiği ile ölçülür. Yani, vatandaş denizde kaybolduğunda, asıl soru şudur: O vatandaşı bulabilecek, denizin altından çıkarabilecek, hayatını kurtarabilecek kapasiteye sahip misiniz?
100 Milyar Dolarlık Soru
“30 Ağustos Zafer Bayramı” dolayısıyla yapılan açıklamalardan birisi de özellikle dikkat çekiciydi.
Savunma Sanayii Başkanlığının, hacmi 100 milyar doları aşan 1468 projeyi aynı anda yürüttüğü ifade edildi. Rakam gerçekten çok büyük... Ve 100 milyar doların üzerinde bir hacim…
Böylesine büyük bir savunma sanayii kapasitesi iddiası, doğal olarak kamuoyunda büyük bir beklenti oluşturuyor. Ancak büyük rakamların beraberinde büyük sorumluluklar getirdiğini de unutmamak gerekir.
İşte denizde yaşanan son kazalar, bu noktada hepimizin sorması gereken çok temel bir soruyu akla getiriyor: Bu kadar ileri bir teknoloji, bu kadar büyük bir bütçe ve bu kadar çok proje; denizde kaybolan insanlarımızı bulmak ve kurtarmak konusunda neden yeterince hızlı ve etkili olamadı?
Bu soru sorulduğunda “savunma sanayii” ile “arama-kurtarma kapasitesi” aynı şey değildir denilebilir. Doğrudur… Ancak mesele zaten tam olarak budur.
Savunma sanayiine yapılan devasa yatırımların, devletin genel kriz ve afet müdahale kapasitesiyle nasıl bütünleştiğini sorgulamak zorundayız. Çünkü vatandaş açısından savaş ile barış arasında çok büyük bir fark yoktur. Vatandaşın hayatı savaşta ve barışta tehlikedeyse, devletin bütün kurumlarının sahip olduğu kapasitenin seferber edilmesi gerekir.
Teknoloji Varsa, Sonuç Nerede?
Bugün artık teknolojik başarıyı anlatmanın en kolay yolu rakamları sıralamak...
Kaç gemi yaptık?
Kaç proje yürütüyoruz?
Kaç milyar dolarlık yatırım gerçekleştiriyoruz?
Bunlar önemli sorular. Ama asıl soru bunlardan sonra geliyor: Peki, bütün bunlar vatandaşın hayatına nasıl dokunuyor? Çünkü teknoloji; vitrin için değil, insan için vardır.
Milyarlarca dolarlık projelerin nihai amacı yalnızca daha gelişmiş silah sistemlerine sahip olmak olmamalıdır. O teknoloji, gerektiğinde vatandaşını koruyabilmeli, kurtarabilmeli ve devletin kriz anındaki refleksini güçlendirebilmelidir.
Aksi halde elimizde çok sayıda modern araç-gereç olabilir ama kriz anında sonuç alamıyorsak, rakamların büyüklüğü vatandaşın acısını azaltmaz.
Gösteri Değil, Hesap Verebilirlik
Artık kamuoyunun ihtiyacı yeni bir başarı hikâyesi dinlemekten çok, mevcut kapasitenin kriz anında nasıl çalıştığını bilmektir. Yaşanan kaza sonucu;
Hangi kurum ne yaptı?
Ne kadar sürede harekete geçildi?
Hangi teknolojik imkânlar kullanıldı?
Neden sonuç alınamadı?
Eksik olan neydi?
Ve daha önemlisi: Bir sonraki kazada aynı sorunların yaşanmaması için ne yapılacak?
Bunların cevaplarını bilmek vatandaşın hakkıdır. Çünkü kamu kaynaklarıyla yapılan her yatırım, kamuya karşı bir sorumluluk da doğurur.
100 milyar doların üzerindeki projelerden söz ediyorsak, bunun karşılığında vatandaşın da “Peki benim can güvenliğim ne olacak?” diye sorma hakkı vardır.
Sonuç ve Değerlendirme
Sonuçta mesele TCG İstanbul'un, TCG Barbaros’un veya diğer savaş gemilerimizin başarısını küçümsemek değildir. Mesele çok daha basit ve fakat çok daha ağırdır. Devletin elindeki bütün imkânlar, zor durumdaki vatandaşına ne kadar hızlı ulaşabiliyor?
Bir ülkenin gerçek gücü, sadece sahip olduğu silahlarla değil; savaşta ve barışta vatandaşının hayatını koruma kapasitesiyle de ölçülür.
Törenlerde gemilerimizi alkışlamak kolaydır. Ekranlarda teknolojik başarılarımızı anlatmak da…
Zor olan, denizin karanlığında kaybolan bir insanın izini bulmaktır.
Zor olan, bir annenin, bir eşin, bir çocuğun “Babamız nerede?” sorusuna cevap verebilmektir.
Zor olan, devletin gücünü tam da o çaresizliğin ortasında göstermektir.
İşte gerçek sınav budur. Ve yaşanan bu iki deniz faciası bize bir kez daha gösterdi ki; gücümüzü anlatmakla güçlü olmak arasında çok önemli bir fark var.
Şimdi yapılması gereken, bu farkı görmezden gelmek değil; bütün çıplaklığıyla ortaya koymak ve gereken dersleri çıkarmaktır. Çünkü mesele artık gurur duyacağımız gemilerin kaç tane olduğu değildir. Mesele, denizde kaybolan insanlarımızı bulabilecek bir kurumsal kapasiteye sahip olup olmadığımızdır.
Ve eğer bu sorunun cevabını bugün hâlâ yeterince güçlü veremiyorsak, üzerinde konuşmamız gereken çok şey var demektir…
