Esenler Belediyesi Gençlik ve Spor Hizmetleri Müdürlüğü tarafından düzenlenen Bilinç Atölyesi programında felsefeci Enis Doko, gençlerle bir araya geldi. Cahit Zarifoğlu'nun İnsan Ne ile Yaşar? kitabının “Tüketim Bilinci” başlığı altında ele alındığı söyleşide Doko, tüketim alışkanlıklarının arkasındaki psikolojik ve toplumsal etkenlere dikkat çekti. Marka tercihleri, sosyal kabul görme isteği ve statü arayışının satın alma kararlarını nasıl etkilediğini anlatan Doko, bireylerin zaman zaman ihtiyaçlarından çok başkalarının gözünde daha iyi görünmek için alışveriş yaptığını vurguladı. Dr. Kadir Topbaş Kültür Sanat Merkezi'nde gerçekleştirilen interaktif söyleşiye 18 okuldan toplam 320 öğrenci katıldı. 

İHTİYAÇ VE İSTEK AYRIMINA DİKKAT ÇEKTİ

Tüketim alışkanlıklarının yalnızca ihtiyaçlardan ibaret olmadığını, marka tercihleri ve sosyal kabul görme isteğinin de satın alma kararlarını etkilediğini belirten Enis Doko,“İnsan bir ürünü yalnızca kullanmak için almaz. Bazen markanın kazandırdığı statü, arkadaşları tarafından kabul görme ve havalı görünme isteği de tüketim tercihlerinde etkili olur. Ancak başkalarının bizim hakkımızda düşündüğümüz kadar fazla şey düşündüğünü varsaymak doğru değildir. Psikolojide spot ışığı etkisi olarak adlandırılan bu durumda, insanların sürekli bizi izlediğini ve değerlendirdiğini düşünürüz. Oysa çoğu insan kendi hayatı ve sorunlarıyla meşguldür” dedi.

Reklamların tüketici davranışlarını yönlendiren etkilerine de değinen Doko, popülerlik algısı, kişiye özel fırsatlar, son dakika kampanyaları ve ücretsiz deneme üyelikleri gibi yöntemlerin satın alma kararlarını etkileyebildiğini ifade etti. Bir ürünün ucuz olmasının onu satın almak için yeterli bir gerekçe olmadığını vurgulayan Doko, “Önemli olan bir ürünü neden aldığımız ve ne kadar kullanacağımızdır. Kullanmayacağımız bir ürünü indirimde olduğu için satın almak tasarruf değil, israftır. Bu nedenle tüketim kararlarımızı verirken ihtiyaçlarımızı doğru belirlemeli ve reklamların etkisiyle acele karar vermemeliyiz” İfadelerini kullandı.

ZAMANIN DA BİLİNÇLİ TÜKETİLMESİ GEREKİYOR

Tüketimin yalnızca para harcamakla sınırlı olmadığını, zamanın da insanın sahip olduğu en değerli kaynaklardan biri olduğunu söyleyen Enis Doko, sözlerine şöyle devam etti:

“Para önemlidir ama zaman daha önemlidir. Çünkü parayı hayatımızı iyileştirmek için kullanıyoruz. Hayat dediğimiz şey de zamandır.Özellikle sosyal medya ve telefon kullanımında plansız geçirilen zaman bireylerin yaşamından önemli bir paya sahip. Teknoloji doğru kullanıldığında faydalı, kontrolsüz kullanıldığında ise zaman kaybına neden olabilir”

Günümüz toplumunda insanların oldukları gibi görünmek yerine olmak istedikleri gibi görünmeye çalıştıklarını ifade eden Doko, “Sosyal medya bu eğilimi güçlendiriyor. İnsanlar daha güzel, daha başarılı ve daha mutlu görünmek için çaba harcıyor.Gerçek yaşamdan çok dışarıya verilen görüntünün önemsenmesi bireyleri olumsuz etkileyebiliyor” dedi.

Hedonik adaptasyon kavramına da değinen Doko, insanların yeni sahip oldukları eşyalara ve deneyimlere zamanla alıştıklarını, bu nedenle tüketimin tek başına kalıcı mutluluk sağlamadığını vurguladı. Bireylerin ne istediklerini ve hayatlarını neye harcadıklarını sorgulamaları gerektiğini belirterek bilinçli yaşamın önemine dikkat çekti.